3 . ادلّهء وجود ذهنى ادلّهء وجود ذهنى را طبق آنچه كه حاجى ذكر كرده است بحث كرديم و گذشتيم . بعد گفتيم كه در اينجا يك بحثى هست و آن بحث اين است كه آيا اين ادلّه براى اثبات وجود ذهنى به همين معناست كه فلاسفه مدعى هستند كه ماهيت اشياء در ذهن پيدا مىشود ، يا اينكه اين ادله از اول براى اثبات اين مدعا آورده نشده است ؟ حاجى مطلب را به شكلى آورده است كه اين سه دليل را براى اثبات همان مدعاى حكما كافى مىداند نه فقط براى نفى قول به اضافه . اما مطابق آن تاريخچه‌اى كه ما عرض كرديم اين ادلّه بيشتر براى همان نفى قول به اضافه آورده شده است ؛ يعنى فقط براى اثبات اين است كه در ذهن چيزى وجود دارد ، صرف يك اضافه و نسبتى ميان عالم و معلوم نيست كه يك كيفيت يا شبه كيفيتى در ذهن وجود پيدا نكرده باشد ؛ و لهذا از راه معدوم بودن معلوم در خارج كه در ذهن موجود مىشود ، و از راه جزئى بودنش در خارج كه در ذهن خصلت كلى پيدا مىكند ، و از راه مخلوط بودنش در خارج كه در ذهن حالت صرافت پيدا مىكند ، اقامهء برهان نموده‌اند و مىگويند وقتى ما اشياء را با اين حالت درك مىكنيم و انطباقى با خارج ندارد پس اين دليل بر اين است كه در ذهن يك چيزى وجود پيدا كرده است و تنها يك نسبت محض ميان عالم و معلوم نيست ؛ كه در اين جلسه ديگر در اين جهت بحثى نيست ؛